اخبار کنفرانس

نشست تخصصی دوم در سومین کنفرانس هیدرولوژی مناطق نیمه خشک

نشست های تخصصی 2

کنفرانس ملی هیدرولوژی

نشست تخصصی دوم :

ارزیابی سیلاب و سدها با توجه به سیلاب 98

در گرماگرم حوادث اخیر سیل، دو گفتمان متضاد سازه ای و محیط زیستی در مقابل هم قرار گرفته اند. از یک سو، برخی اساتید دانشگاه و متخصصین و مقامات رسمی کشور اذعان دارند که اگر چند سد دیگر روی رودخانه ها احداث می شد، خسارات اخیر سیل به وقوع نمی پیوست و لذا اولویت دارد که هر چه زودتر اعتبار سدهای نیمه‌تمام تامین شود. به قولی، تغییرات اقلیمی باعث شده است که از این پس در ایران دوره های نرمال بارندگی نداشته باشیم یا کمتر داشته باشیم و دوره های حدی خشکسالی و سیلابی متناوب به وقوع بپیوندد. در این شرایط سدهای مخزنی بیشتری نیاز خواهیم داشت. در بیانیه مشترک انجمن برقابی ایران و کمیته ملی سدهای بزرگ ایران آمده است: "مردمی که فکر می‌کردند تنها وظیفه‌‌شان سازگاری با کم‌آبی، آن هم در اقلیمی گرم و خشک است، حال شاهد کشته‌شدن ده‌ها انسان بی‌گناه، به زیر آب رفتن خانه و کاشانه هزاران انسان و خسارت‌های سنگين به زمین‌ها و محصولات کشاورزی هم‌وطنان بوده‌اند. حوادثی که هزینه روانی و اقتصادی عظیمی را برای کشور بر جای گذاشته است. شاهباز خوش‌اقبالی این بار بر شانه‌های لایروبی نشسته است. گویی همه این رنج بی‌نهایت، تنها بدین دلیل به یکباره بر جانمان ریخته که در سالیان طولانی گذشته، دولت‌ها به لایروبی رودخانه‌ها اهتمام نورزیدند. ما بر این باوریم که لایروبی تنها یک گزینه در میان روش‌های مهندسی رودخانه است و در بسیاری از رودخانه‌ها بهترین روش نیست. مباد که کاستی اصلی که همان نظام پاره‌پاره تصمیم سازی و تصمیم‌گیری و ناباوری به آمایش سرزمین است در پشت هیاهوهای لایروبی پنهان شود".

از سوی دیگر، بعضی از فعالان محیط زیست و دغدغه مندان توسعه اصولی، متوازن و پایدار کشور، نگران هستند که مبادا به بهانه کنترل سیلابها و جلوگیری از خسارات وارده، موج دیگری از ساخت سدهای بزرگ و مخزنی راه بیفتد که علاوه بر اتلاف منابع مالی کشور، سبب بروز فشار بیشتر بر محیط زیست کم رمق کشور گردد و رژیم طبیعی اکوسیستم های رودخانه ای را آشفته و نابسامان کند. سدهایی که بدلیل نرخ بالای فرسایش خاک و رسوب، بزودی از حیز انتفاع خارج شده و مخزن آنها پر از رسوب شده و با تبدیل شدن به یک آبشار مصنوعی، سبب تشدید مشکل خسارت سیل در پایین دست خواهند شد.

فعالان محیط زیستی بر این قائلند که بجای سدسازی، به اقدامات استحصال آب باران، آبخیزداری و احیای پوشش گیاهی در بالادست حوضه های آبریز و به اقدامات پخش سیلاب و تغذیه آبخوانها در پایین دست، توجه بیشتری شود. اقدامات چندمنظوره ای که هم سبب حفظ آب و خاک و کنترل فرسایش و رسوب میشوند و هم سبب تقویت دبی پایه رودخانه ها، چشمه ها و قنوات (مقابله با کم آبی) و هم بهبود معیشت جامعه محلی (از طریق افزایش بهره وری در کشت دیم و بهبود وضعیت مراتع و ظرفیت بیشتر برای چرای دام) و همچنین سبب ترسیب کربن و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و تبعات منفی آن میشوند.

اما هر دو گفتمان بر این اجماع دارند که ضروری است نگاه انتقادي و منصفانه به رويکردها و اقدامات گذشته داشته باشيم.

طرفدارن سدسازی بر این قائلند که "باید دوباره نگاه کرد. باید تندروی‌های گذشته را در نقد تکنيک‌ها و ابزارها تعدیل نمود. باید بلندگویان را به آرامش و انصاف دعوت کرد. باید فرصت‌های توسعه را بازتعریف نمود. باید آب و سیلاب را دوباره شناخت و همه ظرفیت‌های کشور را به کار گرفت. باید از نزدیک‌بینی در مسائل کلان پرهیز کرد و دانست که هر فرصتی که در دعواهای بی‌ثمر هدر می‌رود، گامی است که امکان دارد در آینده مجبور شویم سخت‌تر و پرهزینه‌تر برداریم. باید بیشتر گفتگو کنیم و از نصب برچسب‌های خادم و خائن، قربانی و جلاد به یکدیگر بپرهیزیم. فرض این است که همه کسانی که نقدی می‌کنند دل در گرو پیشرفت این کشور دارند. از یاد نبریم که عرصه صنعت، عرصه گفتگو برای بهتر شدن است؛ نه عرصه انتقام جویی و تسویه حساب سیاسی"

مدافعان محیط زیست هم اصرار دارند که " متولیان امر باید به چند سوال بطور روشن و صریح و دقیق و به تفصیل پاسخگو باشند، برای مثال تبیین بیلان و به زبان ساده‌تر حساب و کتاب سدهایی که طی چند دهۀ اخیر احداث شده‌اند: هزینۀ احداث و بهره‌برداری از این سدها اعم از هزینه‌های ثابت و جاری و نیز هزینه‌های مطالعاتی و اجرایی چقدر بوده و می باشد. دوم اینکه از اهدافی که برای احداث این سدها پیش‌بینی شده است، با درج عدد و رقم و مستندات قابل قبول، چقدر محقق شده است؟ از جمله تولید برق، توسعۀ کشاورزی، تامین آب شرب، کنترل سیلابها و غیره و سوم اینکه با چه توجیه فنی، کشوری که یک سوم باران متوسط جهانی را دارد و به همان نسبت از منابع آب کمتری برخوردار است و میزان تبخیر زیادی دارد، باید یکی از بالاترین رتبه‌های سدسازی در جهان را داشته باشد؟".

با توجه به شرایط موجود کشور که بسیاری متالم از عوارض منفی سیل هستند و از طرف دیگر نکات مثبتی هم وجود دارد، بنظر می رسد آسیب شناسی بایستی با تفکری انتقادی به مثابه یک ارزیابی جامع، دقیق و صحیح کلیه عوامل، زمینه‌ها و ذیربطان موثر در موضوع را جمع آوری و مورد واکاوی قرار داده و قادر باشد به تصویری نزدیک به واقع از موضوع دست یابد تا بتواند راهکارهای قابل قبول برای حال و آینده کشور ارائه دهد و این خود خود مستلزم یک چارچوب مورد تفاهم است.

این نشست در دو بخش صورت میگیرد:

در بخش اول ارزیابی اولیه از سیل های اخیر، درس آموخته‌ها ارایه می شود
در بخش دوم اعضای پنل به سوالهای اساسی در 4 محور ذیل جواب خواهند داد.

در کل، این نشست با هدف ایجاد گفتمانی برای تفاهم بیشتر در امر توسعه کشور برگزار می شود. موضوع سیل یک موضو چند وجهی و میان رشته ای است و لازمست به سئوال های کلیدی ذیل جواب داده شود:

اول: ارزیابی مولفه های هواشناسی و هیدرولوژی

1. آیا بارش و احتمال بروز سیل، پیش بینی شده بود؟
2. اگر پیش بینی شده بود، آنچه اتفاق افتاده چه میزان با پیش بینی مطابقت داشته و اگر نه چرا؟

دوم: ارزیابی مدیریت بحران

3. در صورت پیش بینی بارش و سیل، مدیریت بحران چه تمهیداتی اندیشیده است؟ آیا پیش‌بینی ها را جدی گرفته است؟
4. اگر تمهیداتی اندیشیده شده، چه میزان موفق بوده و اگر نبوده است چرا؟
5. آیا نظام یا سیستمی برای مدیریت سیل متشکل از قوانین، مکانیسم ها و تحلیل ذیربطان، دستورالعملها، پایش و ... در کشور وجود دارد؟ به عبارتی حکمرانی سیل کشور چگونه است و خلاء ها کجا است؟

سوم: درسهای آموخته از سیل

6. موثرترين رفتار در كاهش خطر سيل چيست؟
7. بهترين برنامه براي عبرت گرفتن از تجربه‌هاي تلخ مانند سيل ويرانگر فروردين 1398 چيست؟
8. آيا تهيه نقشه‌هاي مناطق سيل‌گير در كشور به منظور تفكيك مناطق امن و نا امن كه به راحتي براي عموم مردم قابل تشخيص باشد، تهيه شده است؟
9. آموزش‌هاي لازم براي افزایش سطح آگاهي عموم مردم چيست؟

چهارم: راهکار برای کاهش ریسک و مخاطرات

10. برنامه‌های سازه‌ای و غیر سازه‌ای مناسب برای آینده کشور چیست؟
11. آیا سدسازی یک راهکار موثر است برای کنترل سیل و آیا ساخت سد بیشتری لازم داریم؟

برنامه نشست

بخش اول: درسهای آموخته از سیلاب 98 (30 دقیقه)

1. گزارش: ارزیابی رخداد سیل لرستان و تاثیر طرح های توسعه منابع آب بر پیامدهای آن. مهندس امین روزبهانی، مشاور آب منطقه ای استان لرستان (10 دقیقه)
2. مقاله (کد 0104 ): درس‌آموخته‌هاي سيلاب ويرانگر فروردين 1398. محمد نويد فدايي فرد، مصطفي فدايي فرد.
3. نمایش فیلم آبخیزداری در استان کردستان (6 دقیقه)

بخش دوم پنل (2 ساعت)

• دکتر سید مختار هاشمی، (دبیر جلسه)
• خانم مهندس فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر آب و توسعه پایدار
• آقای مهندس محمد درویش عضو هیأت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور
• مهندس مصطفی فدایی فرد، رئیس کمیته ارزیابی سیلاب کمیته ملی سدهای بزرگ ایران
• مهندس محمود طالب بیدختی، مدیر دفتر مطالعات پایه و محیط زیست شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران
• دکتر جمیل بهرامی، استادیار دانشکده فنی مهندسی دانشگاه کردستان
• مهندس سعدی نقشبندی مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان
• مهندس کامران خرم، مدیر عامل شرکت آب منطقه ای کردستان



اطلاعات مهم کنفرانس

آدرس دبیرخانه

برگزار کنندگان